Jan Smelik

Wie ben je, en hoe is jouw betrokkenheid bij de verbinding tussen het medische en sociale domein ontstaan? 

"Mijn betrokkenheid komt vooral voort uit mijn vrijwilligerswerk in mijn eigen dorp Austerlitz. Daar hebben we zo'n 14 jaar geleden met een aantal dorpsbewoners de zorgcoöperatie Austerlitz Zorgt opgericht. Je zou kunnen zeggen dat dat een beetje een uit de hand gelopen hobby is geworden." 

Hoe is Austerlitz Zorgt ontstaan? 

"In 2007 hebben we samen met de gemeente en provincie gesproken over de toekomst van het dorp: hoe houden we Austerlitz leefbaar? Een van de dingen die duidelijk naar voren kwam, was dat we geen voorzieningen hadden voor ouderen die meer zorg nodig hadden. Daardoor moesten zij het dorp uit. Ongeveer 4 keer per jaar verhuisde iemand die al zijn of haar hele leven in Austerlitz had gewoond naar een verpleeghuis in Zeist, Doorn of Leusden.  

Daarom stond in het dorpsplan dat er zorgwoningen moesten komen, maar 5 jaar na het gesprek met de gemeente was dat nog niet van de grond gekomen. Toen hebben een paar inwoners gezegd "zullen wij dit dan gewoon zelf oppakken en met de gemeente in gesprek gaan?" 

Als eerste stap hebben we gesproken met allerlei partijen en vervolgens hebben we een vragenlijst afgenomen onder de inwoners van ons dorp. Uit die vragenlijst bleek dat er naast zorgwoningen ook allerlei welzijnsvoorzieningen nog nauwelijks werden gebruikt. De dorpsbewoners kenden die voorzieningen niet eens. En dat is het moment waarop we hebben besloten de zorg- en welzijnsvoorzieningen zelf te organiseren en is Austerlitz Zorgt ontstaan."  

Wat maakt Austerlitz bijzonder? 

"Eigenlijk is Austerlitz helemaal niet zo bijzonder. Er zijn nog veel meer dorpen die prachtige dingen doen op het gebied van zorg en welzijn. Waar ik altijd voor wil waken is dat mensen denken dat Austerlitz uniek is en dat onze organisatie van zorg en welzijn om díe reden werkbaar is. Dat is niet zo. Het is een heel gemiddeld dorp. 

Wat ik wel bijzonder vind aan Austerlitz is de grote mate van burgerbetrokkenheid. Er is veel draagvlak. Ongeveer 1 op de 3 volwassen inwoners is lid van Austerlitz Zorgt en we hebben inmiddels al jarenlang tussen de 500 en 600 leden."  

Wat levert jullie aanpak op voor inwoners? 

"Mensen kunnen langer in hun eigen omgeving blijven wonen. Ze hoeven niet meer uit het dorp weg zodra ze intensieve zorg nodig hebben. Daarnaast signaleren we nu problemen veel eerder. Bijvoorbeeld bij mantelzorgers. Onze dorpsondersteuners merken tijdig op dat iemand overbelast dreigt te raken en dan grijpen we in. We laten hen niet zwemmen. Daarnaast zien we dat eenzaamheid en sociale problematiek minder groot zijn dan op veel andere plekken." 

Wat kunnen professionals uit het medisch en sociaal domein leren van deze praktijkervaring?   

"Austerlitz Zorgt laat zien dat in het collectief denken veel voordelen met zich meebrengt. Eenzaamheid is geen persoonlijk probleem. Armoede ook niet. Dat zijn problemen van de samenleving. Ik denk dat organisaties zoals instellingen, gemeenten en woningcorporaties veel meer moeten richten op buurten en dorpen. Niet denken vanuit grote systemen of afdelingen, maar vanuit de gemeenschap. En werken op een schaal waarop inwoners zichzelf ook verbonden voelen, zoals hun eigen wijk en niet bijvoorbeeld de gemeente.  

Wat aan de aanpak in Austerlitz is volgens jou sterk verbonden met de lokale context, en wat is ook toepasbaar op andere plekken? 

"De principes vertrouwen opbouwen, samenwerken met inwoners, werken op buurt- of dorpsniveau en gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor de leefomgeving zijn over toepasbaar. De sterke verbondenheid van inwoners met elkaar hoort wel echt bij Austerlitz. Dat is gegroeid over heel veel jaren. Maar ook dat kan natuurlijk gevoed worden en groeien op andere plekken." 

Tijdens het congres geef je ook een workshop. Kun je alvast een tipje van de sluier oplichten?  

"Ik wil het begrip community-up werken uitleggen. Dat is eigenlijk integraal werken, maar dan in gelijkwaardige samenwerking tussen professionele partijen en burgers. Het gaat dus niet om bottom-up, waarbij inwoners iets bedenken en professionals later mogen aanhaken. Het gaat ook niet om top-down.  

Het gaat erom dat je vanaf het begin samen aan tafel zit. Dat je samen met inwoners, gemeente, huisarts, woningcorporatie en welzijnsorganisatie kijkt: wat is hier nodig en wie kan daarin welke rol spelen? Dat is volgens mij de richting waar we met elkaar naartoe moeten."